Bovendien is ook duidelijk dat Ajax op speltechnisch gebied gebied is afgegleden naar een abominabel niveau. Vroeger was de manier van spelen het grote wapen van de Amsterdammers. Het was het kader waarbinnen jonge voetballers waren opgeleid, waaraan ze zich konden vasthouden en waardoor ze zich verder konden ontwikkelen. Alles was vanaf de jongste jeugd gericht op het creëren van de man-meer-situatie en het was in het eerste team ooit geperfectioneerd tot een kunst. Die cultuur bestaat niet meer. Het was tekenend dat Ajax in de belangrijkste wedstrijd van het seizoen, op eigen veld, een duel dat het bovendien móést winnen, begon met Jeffrey Sarpong als linksbuiten. Een rechtsbenige middenvelder. Op de tribune zaten tegelijkertijd twee echte linksbuitens, Albert Luque en Leonardo. De bestbetaalde speler van de Eredivisie en het grote Braziliaanse talent dat zijn herkansing in Amsterdam kreeg. Voor hen was zelfs geen plaats op de bank.

Het contrast met tegenstander FC Twente was zondagmiddag 18 mei pijnlijk. Daar ontbrak buitenspeler Romano Denneboom door een schorsing, maar stonden er gewoon een centrumspits (Blaise N'Kufo) en twee vleugelspitsen (Stein Huysegems en Eljero Elia) aan de aftrap. Daar ging de bal van voet naar voet en schoven de verdedigers Robbie Wielaert, Luke Wilkshire en Edson Braafheid om beurten in. Daar maakte Karim El Ahmadi zich altijd los van Kenneth Perez om een meerderheid te creëren op het middenveld. Het was in feite het spel dat Ajax zich al jaren ten doel stelt. Waarom lukt dat met zoveel minder middelen wel in Enschede en níét in Amsterdam? Waarom slaagt Ajax er niet in zelfs maar volgens zijn budget te presteren? Waarom zijn Europees zelfs Slavia Praag, Dinamo Zagreb en FC Kopenhagen onoverkomelijke hindernissen?

Marco van Basten heeft volgend seizoen daarom niet alleen de taak goede vervangers aan te trekken, maar vooral zijn ploeg weer een ziel te geven. Hij zal zijn voetballers een speelwijze moeten geven die houvast biedt en waarin zij zich kunnen ontwikkelen. Hij zal dus vooral spelers moeten overtuigen van zijn visie en daarin de bindende factor zijn. Het is eigenlijk precies datgene waarin hij bij Oranje (nog) niet is geslaagd. Bij die rol moet een coach in staat zijn zijn groep niet alleen te leiden maar ook verantwoordelijkheid durven af te geven. Wie zijn grote criticasters Clarence Seedorf, Mark van Bommel en Ruud van Nistelrooy daarover hoort praten, stelt vast dat Van Basten juist in die kunst als bondscoach tekort is geschoten. Vertrouwen geven is niet alleen iemand opstellen, maar hem ook laten staan als het iets minder gaat omdat je als trainer gelooft in zijn kwaliteiten. Dat is niet alleen maar zeggen dat iemand de leiding moet nemen, maar hem ook daadwerkelijkheid de verantwoordelijkheid geven.

Fred Rutten beheerst die kunst en heeft daardoor bij FC Twente ervoor gezorgd dat spelers die door anderen al waren opgegeven boven zichzelf konden uitstijgen. Het is een vaardigheid die Van Basten zich snel meester moet maken om Ajax weer een ziel te geven.

Taco van den Velde